Het rapport brengt de beschikbare cijfers in kaart rond minderjarige slachtoffers van mensenhandel en/of -smokkel in België. Daarbij gaat er aandacht naar hoogrisicogroepen en geregistreerde slachtoffers op basis van de gegevens van de Dienst Voogdij, Fedasil, het Commissariaat-generaal voor de Vluchtelingen en de Staatlozen (CGVS), de Administration générale de l’Aide à la jeunesse, Child Focus, Esperanto, Minor-Ndako en de gespecialiseerde centra Sürya, Payoke en PAG-ASA. 

De Bijzondere parlementaire commissie Mensenhandel en Mensensmokkel riep in 2023 op om extra aandacht te hebben voor minderjarige slachtoffers, onder meer onder de vorm van verbeterde statistieken. Met dit rapport beoogt Myria ten eerste om de beschikbare cijfergegevens rond minderjarige slachtoffers van mensenhandel en/of -smokkel uit de periode 2015-2024 te bundelen; ten tweede om de huidige zwaktes en sterktes op het vlak van dataregistratie te analyseren en tot slot om de verzamelde data te presenteren. 

Groot aantal (verdwenen) niet-begeleide minderjarigen

De precaire situatie van niet-begeleide minderjarigen (NBM’s) verhoogt hun kwetsbaarheid om het slachtoffer van uitbuiting te zijn of te worden. In de periode 2015-2024 werden er in totaal 43.257 individuen voor het eerst bij de Dienst Voogdij aangemeld als NBM. De afgelopen jaren (2021-2024) registreerde de Dienst Voogdij gemiddeld 758 verdwenen NBM’s per jaar, waarbij zo’n 15% van de verdwijningen als onrustwekkend werd beschouwd, zonder dat het daarbij mogelijk was om te bepalen of er bij de verdwijning al dan niet een link was met mensenhandel of -smokkel. 

In de periode 2022-2024 ontving Child Focus meldingen over 144 onrustwekkende verdwijningen van NBM’s. Die verdwijningen werden met name als onrustwekkend beschouwd omwille van de jonge leeftijd (<13 jaar) van de jongere, door de aanwezigheid van derden die een mogelijke bedreiging vormden voor de integriteit van de jongere of omdat de verdwenen minderjarige potentieel het slachtoffer was van een misdrijf (zoals mensenhandel en/of -smokkel). 

Seksuele uitbuiting en verblijf in een jeugdhulpvoorziening

Meer dan de helft (125; 55%) van de 228 meldingen rond “seksuele uitbuiting van minderjarigen in de prostitutie” die Child Focus in de periode 2022-2024 ontving had betrekking op jongeren die op het moment van de seksuele uitbuiting in een voorziening binnen de jeugdhulp verbleven. Bij het overgrote deel van die meldingen waren er concrete aanwijzingen voor de betrokkenheid van een pooier om het minderjarige slachtoffer seksueel uit te buiten (159; 70%). 

Geregistreerde slachtoffers in gespecialiseerde opvang en begeleiding

Esperanto, het gespecialiseerde centrum in Wallonië voor minderjarige slachtoffers van mensenhandel, mensensmokkel en eergerelateerd geweld, ving in de periode 2015-2024 225 jongeren op; 142 (63%) van hen waren vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel en/of -smokkel met verzwarende omstandigheden. Meza, dat zich primair richt op de opvang van niet-begeleide minderjarige meisjes tussen veertien en achttien jaar die vermoedelijke slachtoffers zijn van mensenhandel, ving in de periode 2022-2024 35 slachtoffers van mensenhandel en/of -smokkel op. De drie gespecialiseerde centra van hun kant begeleidden tijdens de periode 2015-2024 110 minderjarige slachtoffers, van wie het merendeel slachtoffer was van mensenhandel (68%). Over de vijf organisaties heen beschouwd, betrof het met name slachtoffers van seksuele uitbuiting, het gedwongen plegen van misdrijven, economische uitbuiting alsook slachtoffers van mensensmokkel. De slachtoffers van seksuele uitbuiting hadden voornamelijk de Belgische, de Nigeriaanse of de Roemeense nationaliteit. Binnen de groep van slachtoffers van mensensmokkel ging het hoofdzakelijk om jongeren met de Vietnamese, de Iraakse of de Afghaanse nationaliteit. De slachtoffers van mensenhandel waren voor het overgrote deel meisjes. Ongeveer twee op de drie slachtoffers van mensensmokkel waren jongens. 

Drempels voor een meer holistische beeldvorming en de mogelijke meerwaarde van her(ontwikkeling) van bestaande dataregistratiesystemen

Om de kwaliteit van de momenteel beschikbare cijfergegevens te verbeteren, zou het wenselijk zijn om de bestaande gegevensregistratiesystemen te evalueren en – als de middelen dat toelaten – waar nodig aan te passen. Momenteel vormen meerdere factoren, waaronder het bestaan van gefragmenteerde en gegroepeerde data, een aanzienlijke drempel om een meer holistische beeldvorming te bekomen. Toewerken naar een uitgebreidere, geharmoniseerde dataregistratie en uniforme definities over organisaties heen, waarbij anonieme data op individuniveau beschikbaar zijn, kan een eerste antwoord op deze uitdaging vormen.  

De nood aan een vergrote en gediversifieerde opvangcapaciteit voor minderjarige slachtoffers

Meerdere gesprekspartners wezen op de bijkomende nood aan gespecialiseerde, kleine, beveiligde en doelgroepgerichte opvangplaatsen, onder meer voor (mannelijke) niet-begeleide minderjarige vreemdelingen (NBMV’s) en (Belgische) slachtoffers van seksuele uitbuiting via de ‘loverboy’-techniek. Het is dan ook van essentieel belang dat het aantal gespecialiseerde opvangplaatsen voor dergelijke specifieke doelgroepen wordt uitgebreid. Dat ligt in lijn met het voornemen van de federale regering om minderjarige slachtoffers van mensenhandel beter te beschermen en te begeleiden. Daarbij wordt er onder meer verwezen naar het creëren van een aparte, beveiligde opvangstructuur voor NBMV’s. 

Opdat het verblijf in deze gespecialiseerde, vaak beveiligde contexten niet langer dan nodig zou duren, dient de doorstroming naar de reguliere jeugdhulp evenzeer tijdig en vlot gewaarborgd te kunnen worden. Daartoe moet het nijpende tekort aan opvangplaatsen binnen de reguliere jeugdhulp worden aangepakt. 

Joris Delporte • 02 212 30 62 • joris.delporte@myria.be

Vanessa Fusco • 02 212 31 16 • vanessa.fusco@myria.be